Hastalıklar Artroz

Artroz, eklemler arasındaki kıkırdağın inceldiği ve sertleştiği bir hastalıktır. Zamanla, eklemler sertleşir ve ağrılı hale gelir, bu da hareketliliği sınırlar.

Artroz hemen her eklemde gelişebilir ancak en sık görülenler şunlardır:

• Diz artrozu (gonartroz)
• Kalça artrozu (koksartroz)
• Parmak artrozu
• Vertebral eklem artrozu (faset artrozu)

Eskiden artrozun basit bir aşınma ve yıpranma hastalığı olduğu düşünülüyordu. Bu doğru değildir ancak birçok kişide eklem değişikliklerine karşı hiçbir şey yapılamayacağı yönünde yanlış bir algıya yol açar. Artroz tamamen iyileşmese de eklemi güçlendirmek ve şikayetleri hafifletmek için pek çok imkan mevcuttur.

Bazı insanlar artroz hastası olduklarının farkına bile varmaz. Kimilerinde hafif, kimilerinde ise çok şiddetli şikayetler görülür. Hastalık genellikle 40 yaşından sonra ortaya çıkar. 

Artrozun ilk belirtileri, yüklenme sırasında eklemlerde ağrı olmasıdır. Koşu yaparken olduğu gibi ani yüklenmeler, genellikle dizlerde ve kalçalarda keskin ağrıları tetikler. Eklemler istirahat sırasında bile ağrıyorsa, artroz çok ilerlemiş demektir. 

İleri aşamalarda, eklemler uzun dinlenme sürelerinden sonra bile sertleşir. Sabahları, uzun süre yattıktan sonra, hareket edildiğinde çabukça geçen bir "başlangıç ​​ağrısı" tipik bir durumdur. Hareket kabiliyeti 30 dakika sonra da düzelmezse, bu daha çok romatizmal eklem iltihabına işaret eder.

Artrozda romatizmanın aksine şişmiş eklemler genellikle serttir ve olağan dışı bir sıcaklık hissettirmez. Eklem boşluğu basınca karşı hassas olabilir. Artrozun belirli türlerinde, özellikle elde, belirgin şekilde görülebilen nodüller (Heberden düğümleri) de oluşabilir.

Artrozda hareket kabiliyeti ve yük taşıma kapasitesi de kısıtlanabilir.

Artrozlu bazı kişilerde ayrıca alevlenme atakları görülür: Ağrı aniden artar ve daha ziyade batan, zonklayan veya yakan bir hal alır. Eklem geçici olarak şişebilir ve daha da sertleşebilir. Bir atak genellikle birkaç gün sonra tekrar hafifler. Ataklar sıklıkla beklenmedik bir şekilde gelir ve bu da ekstra bir yük getirir. 

Artrozdaki eklem hasarlarının arkasında karmaşık metabolik süreçler yatar: Eklemin içinde sürekli bir yapım ve yıkım süreci gerçekleşir. Artroz, yıkım süreçleri ağır bastığında; yani ekleme saldıran çok fazla iltihap maddesi ve enzim salgılanırken, onarıma katkıda bulunanların sayısı çok az kaldığında ortaya çıkar. 

Artrozda eklemde farklı değişiklikler meydana gelebilir:

• Kemik uçlarındaki dayanıklı kıkırdak tabakası incelebilir ve üzerinde çatlaklar oluşabilir. Çok ileri derece artrozda, eklemin bazı yerlerindeki kemik artık kıkırdakla kaplı olmayabilir.
• Kemikler arasındaki mesafe (eklem boşluğu) daralabilir. 
• Eklem sıvısını üreten eklem zarı kalınlaşabilir.
• Eklem kıkırdağının altındaki kemikte, kemik ödemi ve kemik çıkıntıları (osteofitler) oluşabilir. 
• Eklemin yumuşak dokuları zarar görebilir. Bunlar arasında bağlar, eklem kapsülü ve dizde menisküsler yer alır. Ayrıca eklem bölgesindeki kaslar zayıflayabilir. 

İltihaplanma, romatizmada olduğu gibi artrozda da önemli bir rol oynar. Aralarındaki fark şudur: Artrozda iltihaplanma hastalığın gelişimine katkıda bulunsa da romatizmada olduğu gibi esas neden değildir.

Artroz riskini artıran veya artrozu tetikleyebilen çeşitli faktörler vardır. Aşağıdakiler bunlar arasında sayılabilir:

• Eklem yaralanmaları: Diz artrozunun yaygın bir tetikleyicisi, ön çapraz bağ veya menisküs yırtığı ya da eklem bölgesindeki kemik kırığı gibi yaralanmalardır. Böyle bir yaralanma akut olarak çok sayıda iltihap maddesi salgılar. Uzun vadede eklemin mekaniğini değiştirebilir. Yaralanmalar sonucunda artroz geliştiğinde, doktorlar buna travma sonrası artroz adını verir. 
• Obezite: Ciddi aşırı kilo, diz ve kalça gibi yük taşıyan eklemlere baskı uygular. Ayrıca fazla vücut yağı, eklemdeki iltihaplanmayı teşvik eden ve dolayısıyla eklem hasarına katkıda bulunabilen haberci maddeler salgılar. Bu nedenle obezitesi olan kişilerde yalnızca yük taşıyan eklemlerde değil, el parmak eklemlerinde de artroz daha sık görülür. 
• Anatomik faktörler: Örneğin X veya O bacak yapısı ya da femur başı ile eklem yuvası arasındaki daralmalar (kalça sıkışması) bir ekleme tek taraflı yük bindirebilir. 
• Ağır fiziksel çalışma: Sıkça diz çökmeyi, ağır kaldırmayı gerektiren veya havalı kırıcıyla çalışırken olduğu gibi eklemlerin darbelere maruz kaldığı faaliyetler, uzun süre boyunca eklemlere aşırı yük bindirebilir.

Artroz en sık görülen eklem hastalıklarından biridir. Almanya'da yapılan büyük bir araştırmada, yetişkinlerin yüzde 2'si son 12 ay içinde kalça artrozu, yüzde 4'ü diz artrozu ve yüzde 2'si parmak artrozu nedeniyle tedavi gördüğünü belirtmiştir.

Artroz çoğunlukla 40 yaşından sonra gelişir. Artroza yakalanma olasılığı bu yaştan sonra yaşam sonuna kadar düzenli olarak artar.

Artrozun nasıl seyredeceği önceden tahmin edilemez; bu durum, başka hususların yanı sıra tetikleyicilere, mevcut risk faktörlerine ve başladığı yaşa bağlıdır.  

Bazen artrozlu kişiler uzun süre boyunca hiçbir şikayet yaşamayabilir. Artroz sıklıkla yavaş ilerler; bazen az bazen çok şikayete yol açar ve birçok hasta yıllarca bunlarla iyi bir şekilde başa çıkabilir. Ancak bazen şikayetler hızla şiddetlenebilir. Ve bazen belirli bir noktadan sonra artmaya devam etmez ve hatta hafifler.

Çoğu durumda, doktorlar artrozu tipik semptomlara dayanarak teşhis edebilmektedir. Vücutta meydana gelen tipik bir değişiklik, örneğin, bir röntgende kolayca görülebilen dar bir eklem boşluğudur.

Semptomların daha az tipik olması halinde, romatoid eklem iltihabı gibi diğer olası durumların olmadığını anlamak için kan testleri veya manyetik rezonans görüntüleme de yapılabilir. 

Ancak görüntüleme tetkiklerinin açıklayıcılığı sınırlıdır: Bazı kişilerin ekleminde ciddi değişiklikler varken neredeyse hiç şikayeti yoktur; bazılarında ise şiddetli şikayetlere rağmen eklem sağlıklı görünür. Tedavi her halükarda röntgen görüntülerinde ne görüldüğüne göre değil, hastanın şikayetlerine ve bireysel durumuna göre yönlendirilmelidir.

Artroza karşı en önemli önlem harekettir. Hareketsiz kalmak kas gücüne mal olur ve kıkırdak azalımını hızlandırabilir. Henüz artrozun tedavisi yoktur, ancak aktif bir yaşam tarzı vücudun hareketli kalmasını sağlar. 

Diz veya kalça artrozu olan aşırı kilolu kişilere kilo vermeleri tavsiye edilir. Ergoterapilerde, parmak veya bilek eklemi artrozundan muzdarip kişilere, bu eklemlerde yüklenmeye yol açacak hareketlerden kaçınmaları öğretilir. Ek olarak, özel kalemler veya bardak ve şişeler için kavrama ve açma yardımcıları gibi ağrılı eklemleri rahatlatan yardımcı gereçler vardır. Diz ve kalça artrozunda baston kullanımı destek sağlayabilir. Ayrıca ayağa tam oturan, tabanı kalın ve nispeten sert olup ayak tabanı kavisini destekleyen ayakkabılar denemek faydalıdır. 

İbuprofen gibi ilaçlar artroz ağrılarını etkili bir şekilde hafifletebilir. Yan etki riskini azaltmak için bunları yalnızca ihtiyaç duyulduğunda ve etkili olan en düşük dozda kullanmak en doğrusudur. Ekleme sürülen ağrı kesici jeller, bazen yan etkisi az olan bir alternatiftir. 

Kortizon iğneleri şikayetleri birkaç hafta boyunca hafifletebilir. Ancak tekrarlanan iğneler eklem kıkırdağını zayıflatabilir. 

Belli bir noktadan sonra, aşınan eklem yüzeylerinin tamamını veya bir kısmını endoprotez adı verilen yapay bir eklemle değiştirmek mümkündür. 

Artroz tedavi seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgileri gesundheitsinformation.de adresinde bulabilirsiniz.